Acupunctuur bij vruchtbaarheid: wat zegt de wetenschap?

Sinds 2003 begeleiden wij in onze praktijk mensen met een kinderwens, zowel bij natuurlijke conceptie als bij medische trajecten zoals IUI, IVF en ICSI. Lees meer over onze aanpak bij acupunctuur bij vruchtbaarheid en IVF. Omdat acupunctuur binnen vruchtbaarheidstrajecten wereldwijd onderwerp van onderzoek is, vinden wij het belangrijk om daar transparant over te zijn. Hieronder volgt een overzicht van recente bevindingen, aangevuld met onze professionele ervaring en reflectie.

Ik ben acupuncturist en behandelaar, geen wetenschappelijk onderzoeker. Juist daarom probeer ik de huidige wetenschappelijke kennis zo zorgvuldig en evenwichtig mogelijk samen te vatten. Daarbij kijk ik niet alleen naar positieve studies, maar ook naar onderzoeken en reviews die kritisch zijn of laten zien waar nog onzekerheid bestaat.

Uitdagingen en kritische standpunten

Met het toenemen van de belangstelling voor acupunctuur bij vruchtbaarheid, zijn er ook met enige regelmaat kritische geluiden te horen. Sceptici beweren dat succesvolle behandelingen alleen maar toe te schrijven zijn aan het zogeheten placebo-effect. Het zou flauw zijn om als reactie alleen te wijzen op de eeuwenoude praktijk van de traditionele Chinese geneeskunde. Dat is ook niet nodig, want er is veel wetenschappelijk onderzoek verricht naar de effectiviteit van acupunctuur. ‍

Overzicht onderzoeken

In dit artikel geven we een overzicht van onderzoeken op het gebied van:

• acupunctuur bij IVF;
• acupunctuur en natuurlijke conceptie;
• acupunctuur bij stress en angst;
• acupunctuur en miskramen;
• acupunctuur en mannelijke vruchtbaarheid.

Chinese kruiden

Bij enkele onderzoeken is ook de toepassing van Chinese kruiden meegenomen. Voor wie zich er verder in wil verdiepen geven we bij de meeste onderzoeken (enkele zijn niet openbaar beschikbaar) een link naar de bron, zodat ieder voor zichzelf een conclusie kan trekken. Aan het einde van dit artikel geven we de onze, na het schetsen van enige kanttekeningen.

Acupunctuur en IVF: Onderzoek naar effectiviteit

Positieve resultaten

1. Paulus et al. (2002)
   Dit onderzoek, gepubliceerd in Human Reproduction, bestudeerde de effecten van acupunctuur bij 160 vrouwen die IVF ondergingen. Het resultaat was een interessant hogere zwangerschapskans (42,5%) bij vrouwen die acupunctuur ontvingen rondom de embryo-transfer, vergeleken met 26,3% in de controlegroep.
   Lees meer op PubMed.
2. Shen et al. (2015)
   In deze meta-analyse werden gegevens uit meerdere studies samengevoegd om de effectiviteit van acupunctuur bij IVF te evalueren. Het resultaat was een licht verhoogde kans op klinische zwangerschappen en een hogere kans op levend-geboorte.
   Bekijk het onderzoek op PubMed.
   
   
3. Dieterle et al. (2006)
   In een studie van Dieterle et al. (2006) werd onderzocht hoe acupunctuur tijdens de luteale fase van de menstruatiecyclus de resultaten van IVF en ICSI beïnvloedt. Het onderzoek betrof 225 vrouwen, waarbij één groep traditionele Chinese acupunctuur kreeg en de andere placebo-acupunctuur. De resultaten toonden aan dat de groep met echte acupunctuur hogere percentages klinische zwangerschappen (33,6%) en doorgaande zwangerschappen (28,4%) had, vergeleken met de controlegroep (15,6% en 13,8%)
   Meer details zijn te vinden via PubMed.
   
   
4. Hullender Rubin et al. (2013)
   Deze studie toonde aan dat vrouwen die IVF combineerden met acupunctuur en Chinese kruiden een hoger percentage levend-geboorte hadden (61%) in vergelijking met de controlegroep die alleen IVF onderging (48%). Dit was gebaseerd op een retrospectieve cohortanalyse van 1231 patiëntendossiers. De studie benadrukte het potentiële voordeel van het toevoegen van een holistische benadering aan conventionele vruchtbaarheidsbehandelingen.
   Lees meer op PubMed.‍

Nieuwer onderzoek naar eicel- en embryokwaliteit

• Wang et al. (2026)
  Een recente systematische review en meta-analyse onderzocht acupunctuur bij vrouwen die IVF ondergingen met gecontroleerde ovariële stimulatie. De onderzoekers keken niet alleen naar zwangerschap, maar ook naar eerdere stappen in het traject, zoals het aantal verkregen eicellen, eicelkwaliteit, bevruchting en embryokwaliteit. De auteurs concluderen dat acupunctuur een effectieve aanvullende behandeling kan zijn voor het verbeteren van embryokwaliteit binnen IVF, ondersteund door bewijs van matige zekerheid. Ook vonden zij aanwijzingen dat het effect niet voor iedereen hetzelfde is: bij vrouwen met een verhoogde FSH-waarde werd een toename van het aantal eicellen gezien, terwijl embryokwaliteit vooral leek te verbeteren bij kortere behandeltrajecten van 5 tot 8 sessies.
  
  De auteurs benadrukken daarmee het belang van een persoonlijke benadering: niet één standaardprotocol voor iedereen, maar een behandeling die rekening houdt met de situatie van de patiënt en de fase van het IVF-traject. Dat sluit aan bij hoe wij in de praktijk werken: zorgvuldig, aanvullend en afgestemd op de persoon. Dit zijn belangrijke uitkomsten, omdat eicelkwaliteit en embryokwaliteit een rol spelen in het IVF-traject. Tegelijk zijn het vooral laboratoriumuitkomsten. Ze geven dus geen zekerheid op zwangerschap of levend-geboorte, maar maken wel duidelijk waarom acupunctuur als aanvullende behandeling bij IVF interessant is. Lees meer op PubMed.

Onduidelijke resultaten

1. Manheimer et al. (2008)
   Deze systematische review van 13 studies met in totaal 2.500 vrouwen vond dat acupunctuur rondom embryo-transfer de kans op zwangerschap licht verhoogde, al waren de resultaten niet eenduidig.
   Lees meer in The BMJ.
   
   
2. Cochrane review (2013)
   Een review van 28 studies met 3.000 vrouwen wees uit dat de resultaten over het effect van acupunctuur op IVF inconsistent waren. Sommige onderzoeken vonden voordelen, terwijl andere geen verschil rapporteerden.
   Bekijk het Cochrane artikel.

Negatieve resultaten

1. Smith et al. (2018)
   Een onderzoek met 824 vrouwen vond geen significant verschil in zwangerschapskansen tussen vrouwen die acupunctuur ontvingen en de vrouwen die schijn-acupunctuur ondergingen. Dit suggereert dat het effect mogelijk meer te maken heeft met placebo dan met daadwerkelijke fysiologische veranderingen. Bekijk het artikel op ScienceDaily.

Acupunctuur en natuurlijke conceptie

Acupunctuur wordt niet alleen toegepast bij IVF maar ook om de kans op op natuurlijke conceptie te vergroten. Daarbij gaat het niet altijd om mensen met een medische voorgeschiedenis op het gebied van vruchtbaarheid, maar bijvoorbeeld ook om vrouwen die relatief wat ouder zijn.

Onderzoek bij natuurlijke conceptie

1. Scoping review (2023)
   Een scoping review onderzocht 310 studies over acupunctuur bij natuurlijke conceptie. Het onderzoek richtte zich vooral op vrouwelijke onvruchtbaarheid door PCOS, ovulatiestoornissen en LUFS, terwijl studies over mannelijke onvruchtbaarheid en andere oorzaken beperkt waren. Acupunctuur bleek effectiever dan HCG alleen en vergelijkbaar in combinatie met HCG. Hoewel acupunctuur veelbelovend is, zijn beter ontworpen studies nodig voor duidelijke conclusies.
   Lees de studie op Frontiers in Medicine.

Onderzoek bij IUI

2. Tel Aviv University (2015)
   Een studie met 65 vrouwen die een intra-uteriene inseminatie (IUI) ondergingen en acupunctuur en Chinese kruiden combineerden, toonde een hogere zwangerschapskans van 65,5%, vergeleken met 39,4% in de controlegroep.
   Lees de studie.

Acupunctuur en emoties

Naast lichamelijke klachten speelt ook de emotionele belasting een grote rol bij vruchtbaarheidsproblemen. Een kinderwens kan veel spanning, onzekerheid en verdriet geven. Zeker tijdens IVF- of IUI-trajecten ervaren veel vrouwen stress rondom hormoonbehandelingen, puncties, terugplaatsingen en wachtweken.

Verminderen van stress en angst

• Smith et al. (2011)
  Het onderzoek van Smith et al. keek naar het effect van acupunctuur op stress en emotioneel welzijn bij vrouwen met vruchtbaarheidsproblemen. In deze kleine gerandomiseerde pilotstudie kregen vrouwen zes acupunctuurbehandelingen in acht weken. De onderzoekers zagen aanwijzingen voor minder infertiliteit-gerelateerde stress en verbetering van psychosociaal welzijn. Omdat het om een kleine studie ging, moeten de resultaten voorzichtig worden geïnterpreteerd. Lees de studie op PubMed.
  
  
• Systematische review en meta-analyse (2023)
  Een systematische review en meta-analyse uit 2023 onderzocht acupunctuur bij emotionele klachten bij vrouwen met infertiliteit. De onderzoekers vonden positieve aanwijzingen voor vermindering van angst, somberheid en stress. Tegelijk benoemden zij dat de kwaliteit van de studies wisselend was en dat beter opgezet onderzoek nodig blijft. Lees de review.
  ‍
  
• Stress, cortisol en IVF
  Stress en vruchtbaarheid hebben een complexe relatie. Een vruchtbaarheidstraject kan veel spanning geven, terwijl langdurige stress mogelijk invloed heeft op hormonale regulatie, ovulatie, slaap en het autonome zenuwstelsel.
  
  Een systematische review uit 2024 keek naar stress in verschillende fasen van IVF. De auteurs vonden aanwijzingen dat stress op meerdere momenten in het IVF-proces een rol kan spelen, maar benadrukten ook dat de relatie niet altijd eenduidig is.
  Bron National Library of Medicine.
  
  Ook onderzoek naar cortisol en infertiliteit laat zien dat stressbiologie en vruchtbaarheid met elkaar verbonden kunnen zijn. Een systematische review uit 2023 vond in meerdere studies hogere cortisolwaarden bij mensen met infertiliteit, maar de relatie met succesvolle zwangerschap of IVF-uitkomst bleef wisselend.
  Bron Frontiers.

• Acupunctuur en stressregulatie
  Er is ook onderzoek naar de invloed van acupunctuur op het autonome zenuwstelsel. Een systematische review en meta-analyse uit 2022 vond aanwijzingen dat echte acupunctuur de parasympathische activiteit kan verhogen ten opzichte van sham-acupunctuur. Dat past bij het gevoel van rust en ontspanning dat veel patiënten na behandeling ervaren. De auteurs geven wel aan dat de resultaten voorzichtig geïnterpreteerd moeten worden door verschillen tussen studies.
  Bron ScienceDirect.
  ‍
• Conclusie
  Onderzoek laat zien dat acupunctuur kan bijdragen aan het verminderen van stress en angst en aan verbetering van ontspanning en emotioneel welzijn. Juist tijdens een vruchtbaarheidstraject, dat vaak veel spanning met zich meebrengt, kan dat voor veel vrouwen een waardevolle aanvullende behandeling zijn. Of deze vermindering van stress zich ook rechtstreeks vertaalt in een hogere kans op zwangerschap, is op basis van de huidige wetenschappelijke literatuur nog niet overtuigend aangetoond.

Acupunctuur en miskramen

Acupunctuur en Chinese kruiden worden ook toegepast bij vrouwen met herhaalde miskramen. Hierbij gaat het om het ondersteunen van een gezonde zwangerschap door hormonale balans, bloedcirculatie en stressmanagement te verbeteren. Hoewel meer onderzoek nodig is om de effectiviteit volledig te onderbouwen, lijkt Chinese geneeskunde een waardevolle aanvulling te zijn op conventionele behandelingen.

Onderzoek Chinese kruiden

1. Systematische review (2024) - Chinese kruiden en herhaalde miskramen
   Een systematische review van verschillende studies onderzocht het gebruik van Chinese kruiden, zoals Shou Tai Wan, in combinatie met conventionele behandelingen zoals progesteron bij vrouwen met herhaalde miskramen. De analyse toonde aan dat het gebruik van deze kruidenformules leidde tot een hogere kans op een levend-geboortepercentage, en vrouwen die de kruiden gebruikten, hadden minder vaak een miskraam dan vrouwen die alleen conventionele behandelingen kregen. De onderzoekers benadrukten echter methodologische uitdagingen, zoals het ontbreken van dubbelblinde studies en de variatie in gebruikte kruidenformules.
   Lees meer op ScienceDirect.
   
   
2. Systematische Review (2020) - Chinese kruiden en herhaalde miskramen
   In 2020 vond een eerdere systematische review van 41 studies met meer dan 3.660 vrouwen plaats, met vergelijkbare resultaten.
   Lees meer op Wiley Online Library.

Onderzoek Chinese kruiden en acupunctuur

3. Yang et al. (2013): Chinese kruiden en acupunctuur bij herhaalde miskramen
   In een studie gepubliceerd in BMC Complementary and Alternative Medicine onderzochten Yang et al. (2013) het effect van traditionele Chinese geneeskunde (TCG), waaronder kruidenformules zoals Shou Tai Wan en Bu Zhong Yi Qi Tang, gecombineerd met acupunctuur, bij vrouwen met een verhoogd risico op herhaalde miskramen. De onderzoekers vonden dat vrouwen die deze behandelingen kregen een hogere kans hadden op een succesvolle zwangerschap. De kruiden werden ingezet om de baarmoeder te versterken, stress te verminderen en de bloedcirculatie naar de voortplantingsorganen te verbeteren. Hoewel deze resultaten veelbelovend zijn, wordt verder onderzoek aanbevolen om de effectiviteit en toepassing van deze therapieën beter te onderbouwen.
   Lees het volledige onderzoek hier.
   
   
4. Hullender Rubin et al. (2013): IVF, acupunctuur en Chinese kruiden
   Eerder genoemd in dit artikel. Het biedt ook waardevolle inzichten voor vrouwen met herhaalde miskramen. Vrouwen die Chinese kruiden en acupunctuur combineerden met hun IVF-behandeling hadden een hoger percentage levend-geboorte (61%) in vergelijking met de controlegroep (48%). Deze aanpak kan ook relevant zijn voor vrouwen die een natuurlijke zwangerschap nastreven na eerdere miskramen.
   Lees de volledige studie hier.

Onderzoek naar acupunctuur en mannelijke vruchtbaarheid

Ook mannen bezoeken onze praktijk voor behandelingen op het gebied van vruchtbaarheid. Net als bij vrouwen gaat het hierbij om het verminderen van stress, naast het stimuleren van de doorbloeding naar de geslachtsorganen, wat kan bijdragen aan een betere zaadproductie. Daarnaast speelt verbetering van spermakwaliteit een rol, evenals het verminderen van infecties in de prostaat en andere reproductieve organen.‍

Onderzoeken naar beïnvloeding mannelijke vruchtbaarheid

Zhang et al. (2024)
Het onderzoek uit International Medicine News and Analysis bespreekt de effectiviteit van acupunctuur bij mannelijke onvruchtbaarheid door middel van een systematische review en meta-analyse. Acupunctuur bleek aanzienlijk bij te dragen aan verbeteringen in sperma-gerelateerde parameters, waaronder spermaconcentratie, beweeglijkheid en overlevingskansen. De studie vergelijkt acupunctuurbehandelingen, alleen of in combinatie met traditionele Chinese geneeskunde, met standaard westerse medische interventies. Hoewel de conclusies veelbelovend zijn, wordt verder onderzoek aanbevolen om de toepasbaarheid breder te bevestigen.
Bron: Integrative Medicine in Nephrology and Andrology.

Pei et al. (2005)
In een gerandomiseerde gecontroleerde studie gepubliceerd in Fertility and Sterility werden 28 onvruchtbare mannen met afwijkingen in sperma behandeld met acupunctuur. De resultaten toonden een verbetering in het aantal normale spermacellen en de algehele motiliteit.
Bron: Bekijk het onderzoek op PubMed.

Siterman et al. (2000)
Deze studie onderzocht de effecten van acupunctuur bij mannen met subfertiliteit veroorzaakt door infecties of ontstekingen. Na 10 sessies acupunctuur werd een verbetering in het aantal normale zaadcellen en een afname van oxidatieve schade waargenomen. Dit wijst op het vermogen van acupunctuur om de spermakwaliteit te verbeteren.
Bron: Meer informatie op ScienceDirect.

Dieterle et al. (2009)
Een gerandomiseerd, placebogecontroleerd onderzoek richtte zich op mannen met ernstige oligoasthenozoöspermie (lage zaadceldichtheid en verminderde motiliteit). De resultaten toonden dat acupunctuur een positief effect had op spermakwaliteit, inclusief verbetering in motiliteit en het percentage morfologisch normale spermacellen. Dit onderzoek benadrukt de potentiële rol van acupunctuur bij de behandeling van mannelijke onvruchtbaarheid, maar verdere studies zijn nodig om de resultaten te bevestigen en de onderliggende mechanismen te verduidelijken.
Bron: Fertility and Sterility.

Kanttekeningen bij onderzoek naar acupunctuur bij vruchtbaarheid  

Dubbelblind onderzoek is lastig  

Acupunctuur is moeilijk te onderzoeken via dubbelblinde studies, de gouden standaard in medisch onderzoek. Bij een acupunctuurbehandeling weet de behandelaar altijd welke punten worden geprikt. Schijn-acupunctuur, waarbij naalden oppervlakkig of op onjuiste punten worden geplaatst, kan een placebo-effect creëren, maar is niet volledig vergelijkbaar met een echte controlegroep.

Individuele behandelingen vs protocollen

Elke patiënt krijgt een unieke behandeling op basis van diens specifieke klachten en diagnose. Waar medische behandelingen vaak uniform zijn, is acupunctuur sterk gepersonaliseerd. Dit maakt het lastig om gestandaardiseerde protocollen te gebruiken in wetenschappelijk onderzoek.

Tijdens onze behandelingen volgen we de in onderzoek beschreven protocollen zo zorgvuldig mogelijk. We passen deze protocollen aan op basis van de specifieke situatie en zorgen ervoor dat elke behandeling persoonlijk en zo effectief mogelijk is. Zo kunnen we behandelingen aanbieden die wetenschappelijk onderbouwd zijn én afgestemd op de behoeften van elke patiënt.  

Complexiteit van effecten

Acupunctuur heeft invloed op meerdere niveaus, waaronder hormonale balans, emotioneel welzijn en fysieke doorbloeding. Deze holistische aanpak is moeilijk te meten met conventionele medische onderzoeksmethoden, die vaak gericht zijn op één specifiek mechanisme.  

Wat kunnen we concluderen?

Conclusies over acupunctuur bij vruchtbaarheid blijven genuanceerd. Onderzoek laat zowel positieve als neutrale resultaten zien. Sommige studies vinden aanwijzingen voor een betere kans op zwangerschap, minder stress of gunstigere IVF-uitkomsten, terwijl andere onderzoeken geen duidelijk verschil laten zien.

Nieuw onderzoek, zoals de systematische review en meta-analyse van Wang et al. uit 2026, kijkt ook naar eerdere stappen in het IVF-traject, zoals eicelkwaliteit, bevruchting en embryokwaliteit. Dat is interessant, omdat vruchtbaarheid niet alleen draait om de embryo-transfer of een positieve test. Tegelijk blijft het belangrijk om zorgvuldig te blijven: betere laboratoriumuitkomsten betekenen niet automatisch een grotere kans op een gezonde geboorte.

In onze praktijk zien we acupunctuur daarom als aanvullende ondersteuning. Niet als vervanging van fertiliteitszorg, IVF, ICSI of IUI. En vanzelfsprekend ook niet als garantie op zwangerschap. Wel als een manier om het lichaam te ondersteunen, doorbloeding te verbeteren, spanning te verminderen en mensen rustiger en stabieler door een vaak intensief traject te helpen.

Voor veel mensen zit de waarde niet alleen in de uitkomst, maar ook in hoe zij deze periode doorkomen. Meer rust, beter slapen, een regelmatiger cyclus of weer wat meer vertrouwen in het lichaam kunnen daarin veel betekenen.

Heb je vragen of wil je weten hoe acupunctuur jouw kinderwens kan ondersteunen? Neem contact met ons op voor een persoonlijk consult!

Meer lezen over onze begeleiding bij kinderwens, IVF, ICSI en IUI? Bekijk onze pagina over acupunctuur bij vruchtbaarheid en IVF.

Over de auteur

Deze pagina is samengesteld door Gilles Stoop geregistreerd (actief lid NVA) acupuncturist met meer dan twintig jaar ervaring in de begeleiding van vrouwen en mannen met een kinderwens. Opgeleid in Nederland en China, geeft les aan acupunctuuropleidingen TCMA. En mede organiseert studiereizen naar Chengdu (China) voor acupunctuurstudenten en collega's.

Laatst bijgewerkt: juli 2026