Werkt acupunctuur? Een eerlijke blik op wetenschap, onderzoek en praktijk

"Werkt acupunctuur eigenlijk wel?"

‍

Het is een vraag die ik regelmatig krijg. In mijn praktijk af en toe, maar vooral online. Onder een bericht op social media staat vaak een reactie als: "Dat is toch niet bewezen?", "Het is alleen placebo" of juist: "Acupunctuur werkt altijd." Opvallend genoeg zijn dat stellige uitspraken over een onderwerp dat veel minder zwart-wit is dan het lijkt.

‍

Ik behandel sinds 1998 mensen met acupunctuur. In die jaren heb ik duizenden patiënten gezien. Sommigen knappen verrassend goed op. Bij anderen is het effect beperkt of blijft het uit. Die ervaring alleen is voor mij geen bewijs. Maar het is voor mij ook geen reden om wetenschappelijk onderzoek naast me neer te leggen. Juist daarom ben ik me steeds meer gaan verdiepen in wat de wetenschap over acupunctuur zegt.

‍

Ik schrijf dit artikel niet als wetenschapper. Dat ik nou eenmaal niet. Ik schrijf het als behandelaar die nieuwsgierig is naar wat we inmiddels wel en nog niet weten. Nieuwe hulpmiddelen, zoals AI, maken het makkelijker om wetenschappelijke literatuur te overzien. Mijn conclusies leg ik uiteindelijk altijd terug naast de oorspronkelijke bronnen: wetenschappelijke artikelen, systematische reviews en meta-analyses.

‍

Ik heb weinig behoefte om een discussie te winnen, en ik wil ook niet alleen de positieve onderzoeken laten zien. Daarom bespreek ik hieronder ook de beperkingen van het huidige onderzoek, de kritiek die er is en de vragen die nog openstaan. Bij ieder onderwerp noem ik de belangrijkste bronnen, zodat je ze zelf kunt bekijken. Ik hoop dat dit artikel je niet vertelt wat je moet denken, maar je helpt begrijpen waarom "Werkt acupunctuur?" een complexere vraag is dan een simpel ja of nee.

Wanneer is iets eigenlijk bewezen?

Het woord 'bewezen' hoor je vaak als het over acupunctuur gaat. Maar wat bedoelen we daar eigenlijk mee?

‍

In de wetenschap betekent 'bewezen' meestal niet dat iets voor honderd procent vaststaat. Zeker binnen de geneeskunde is dat zelden het geval. Nieuwe onderzoeken kunnen eerdere inzichten bevestigen, nuanceren of soms tegenspreken. Wetenschappelijke kennis is voortdurend in ontwikkeling.

‍

Dat geldt niet alleen voor acupunctuur, maar voor vrijwel alle behandelingen. Ook medicijnen en operaties worden regelmatig opnieuw onderzocht. Richtlijnen veranderen, doseringen worden aangepast en soms blijkt een behandeling minder effectief dan jarenlang werd gedacht.

‍

Bij acupunctuur is dat niet anders. Er zijn inmiddels duizenden wetenschappelijke publicaties verschenen. Sommige laten duidelijke positieve resultaten zien, andere zijn minder overtuigend of spreken eerdere onderzoeken tegen. Daarom kijken onderzoekers liever naar het totaalbeeld dan naar één losse studie. Systematische reviews en meta-analyses, waarin de resultaten van veel onderzoeken worden samengevoegd, geven meestal een betrouwbaarder beeld.

‍

Daarom vind ik de vraag "Is acupunctuur bewezen?" eigenlijk minder interessant dan vaak wordt gedacht. Een betere vraag is: hoe sterk is het bewijs voor een bepaalde klacht? Want dat verschilt per aandoening. Voor de één is de onderbouwing sterker dan voor de ander. Juist daarom is het belangrijk om per klacht naar het beschikbare onderzoek te kijken.

Waarom is onderzoek naar acupunctuur zo ingewikkeld?

Iets dat mij tijdens het lezen steeds meer opviel: onderzoek naar acupunctuur is ingewikkelder dan het op het eerste gezicht lijkt. Dat betekent niet dat goed onderzoek onmogelijk is. Wel dat de resultaten zorgvuldig geïnterpreteerd moeten worden.

‍

Een belangrijk verschil zit in de manier waarop een behandeling tot stand komt. In veel wetenschappelijk onderzoek krijgen mensen met dezelfde klacht dezelfde behandeling. Dat is logisch, want alleen zo kun je groepen goed vergelijken. In de traditionele Chinese geneeskunde wordt een behandeling meestal niet alleen gebaseerd op de klacht, maar op een individuele diagnose. Dat is een fundamenteel verschil.

‍

Voordat ik iemand behandel, stel ik eerst een diagnose volgens de Chinese geneeskunde. Daarbij kijk ik niet alleen naar de hoofdklacht, maar ook naar slaap, energie, warmte- of koudegevoel, spijsvertering, stress, menstruatie, pijnpatronen en herstelvermogen. Op basis daarvan ontstaat een Chinese diagnose, die richting geeft aan de behandeling. Twee mensen met precies dezelfde westerse diagnose kunnen daardoor een verschillende behandeling krijgen.

‍

Stel dat twee mensen met migraine mijn praktijk binnenkomen. De eerste krijgt vooral migraine in drukke periodes. Hij slaapt slecht, voelt zich gejaagd en heeft veel spanning in nek en schouders. De tweede heeft ook migraine, maar vooral rond de menstruatie. Ze heeft koude handen en voeten, weinig energie en voelt zich snel uitgeput. In een wetenschappelijk onderzoek komen beide waarschijnlijk in dezelfde groep terecht: migraine. In mijn praktijk waarschijnlijk niet.

‍

Het omgekeerde komt ook voor. Twee mensen met heel verschillende klachten kunnen juist dezelfde onderliggende Chinese diagnose hebben, en daardoor deels dezelfde behandeling krijgen.

‍

Juist daar ontstaat een uitdaging voor onderzoek. Onderzoek vraagt om standaardisatie. De Chinese geneeskunde begint bij individualiseren. Dat maakt onderzoek niet onmogelijk, maar vraagt wel om zorgvuldige interpretatie. Daar komt bij dat een volledig dubbelblind onderzoek, zoals bij veel geneesmiddelen, bij acupunctuur nauwelijks uitvoerbaar is. De behandelaar weet vrijwel altijd welke behandeling wordt gegeven.

‍

Voor mij is dat geen reden om onderzoek minder serieus te nemen. Het is juist een reden om onderzoeken zorgvuldig te lezen en die uitdagingen mee te wegen. Zo ontstaat een eerlijker beeld van wat een onderzoek wel en niet kan laten zien.

Wat laat de wetenschap op dit moment zien?

Blijft de vraag: wat laat het onderzoek op dit moment zien? Het eerlijke antwoord is dat daar geen simpel ja of nee op te geven is. Niet omdat onderzoekers het overal oneens zijn, maar omdat de hoeveelheid en kwaliteit van het onderzoek sterk verschilt per aandoening.

‍

Daarom vind ik het niet zo zinvol om te zeggen dat "acupunctuur werkt" of "acupunctuur niet werkt". Acupunctuur is geen behandeling voor één aandoening. Net zoals je medicijnen niet als één groep kunt beoordelen, verschilt ook het bewijs per klacht.

‍

Wanneer ik de literatuur overzie, zie ik grofweg drie groepen:

‍

• klachten waarvoor inmiddels redelijk tot goed wetenschappelijk bewijs beschikbaar is;
• klachten waarbij de resultaten veelbelovend zijn, maar nog niet eenduidig;
• klachten waarbij het onderzoek nog volop in ontwikkeling is.

‍

Hieronder gebruik ik die indeling. Ik heb natuurlijk niet alles gelezen en dat pretendeer ik ook niet. Wel heb ik geprobeerd me te verdiepen in de belangrijkste overzichtsstudies, meta-analyses en invloedrijke publicaties. Ik probeer niet volledig te zijn, maar wel eerlijk en evenwichtig. En één kanttekening vooraf: onderzoek is voortdurend in beweging. Wat ik hier beschrijf is geen definitief oordeel, maar de huidige stand zoals ik die begrijp.

Chronische pijn

Chronische pijn is waarschijnlijk het meest onderzochte toepassingsgebied van acupunctuur. De afgelopen decennia zijn duizenden patiënten opgenomen in gerandomiseerde onderzoeken naar onder andere rugpijn, nekpijn en artrose.

‍

Een van de meest invloedrijke publicaties is de individuele patiëntdata-meta-analyse van Vickers en collega's. Daarin werden de gegevens van bijna 18.000 patiënten uit 29 gerandomiseerde onderzoeken van voldoende kwaliteit samengevoegd. De onderzoekers concludeerden dat acupunctuur beter presteerde dan geen behandeling, én beter dan sham-acupunctuur. De verschillen met sham waren kleiner dan met geen behandeling, maar wel statistisch significant.

‍

Latere systematische reviews en internationale richtlijnen laten grotendeels dezelfde tendens zien. Dat betekent niet dat acupunctuur voor iedereen werkt of dat pijn altijd verdwijnt.

‍

Dit is het gebied waar de wetenschappelijke onderbouwing het sterkst is. Chronische pijn hoort voor mij duidelijk in de eerste groep: redelijk tot goed onderbouwd.

‍

Belangrijke bronnen Vickers AJ et al. Acupuncture for Chronic Pain: Individual Patient Data Meta-analysis. Archives of Internal Medicine (2012). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22965186/ Vickers AJ et al. Acupuncture for Chronic Pain: Update of an Individual Patient Data Meta-analysis. Journal of Pain (2018). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29198932/

Migraine en spanningshoofdpijn

Ook bij migraine en spanningshoofdpijn is de onderbouwing de afgelopen jaren sterker geworden. Verschillende systematische reviews laten zien dat acupunctuur het aantal hoofdpijndagen en migraineaanvallen kan verminderen. Bij sommige mensen leidt het daarnaast tot minder medicatiegebruik en een betere kwaliteit van leven.

‍

Dat betekent niet dat het voor iedereen even goed werkt. Ook hier verschillen de resultaten per persoon en per onderzoek. Toch is de algemene tendens positief. Daarom wordt acupunctuur in verschillende richtlijnen genoemd als mogelijke behandeloptie, vooral voor mensen die onvoldoende baat hebben bij medicatie, liever minder medicijnen gebruiken of last hebben van bijwerkingen.

‍

Voor mij is migraine ook een mooi voorbeeld van waar praktijk en onderzoek elkaar ontmoeten. Er is relatief veel goed onderzoek, en tegelijk zie ik in de behandelkamer hoe verschillend mensen met migraine kunnen zijn. Dat past goed bij de individuele benadering van de Chinese geneeskunde.

‍

Ook migraine reken ik tot de eerste groep: de onderbouwing is relatief sterk.

‍

Belangrijke bronnen Linde K, Allais G, Brinkhaus B, et al. Acupuncture for the prevention of episodic migraine. Cochrane Database of Systematic Reviews (2016). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27351677/ National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Headaches in over 12s: diagnosis and management. (Acupunctuur wordt hierin genoemd als mogelijke preventieve behandeling bij chronische spanningshoofdpijn.) https://www.nice.org.uk/guidance/cg150

Misselijkheid

Misselijkheid is een gebied waar acupunctuur al lang uitgebreid wordt onderzocht: na een operatie, tijdens chemotherapie en tijdens de zwangerschap. Vooral het acupunctuurpunt PC6 (Neiguan) aan de binnenzijde van de onderarm komt in veel onderzoeken terug.

‍

Een Cochrane-review uit 2025 keek naar stimulatie van het PC6-punt bij misselijkheid en braken na een operatie. Daarin werden 77 gerandomiseerde onderzoeken met 9847 deelnemers samengevoegd. Zowel acupunctuur als andere vormen van PC6-stimulatie, zoals acupressuur, konden de kans op misselijkheid en braken verminderen. De combinatie met reguliere medicijnen tegen misselijkheid leek daarbij gunstiger dan een placebo- of shambehandeling. De auteurs benadrukken wel dat de zekerheid van het bewijs varieert van laag tot matig.

‍

Ook bij zwangerschapsmisselijkheid is veel onderzocht. De Cochrane-review uit 2015 vond destijds nog onvoldoende hoogwaardig bewijs voor duidelijke aanbevelingen. Sindsdien zijn meerdere reviews verschenen die een gunstiger beeld laten zien. Ook zij wijzen op verschillen in kwaliteit, maar de algemene tendens is dat acupunctuur en acupressuur voor een deel van de vrouwen verlichting kunnen geven.

‍

Misselijkheid laat mooi zien hoe onderzoek zich blijft ontwikkelen. Nieuwe studies bouwen voort op eerdere inzichten. Ook dit onderwerp hoort voor mij bij de eerste groep, met de PC6-toepassing als een van de best onderbouwde.

‍

Belangrijke bronnen Cochrane-review over PC6-stimulatie bij postoperatieve misselijkheid en braken (2025): https://www.cochrane.org/evidence/CD003281_what-are-benefits-and-risks-different-wrist-pc6-acupoint-stimulation-techniques-preventing-nausea Cochrane-review over behandelingen bij zwangerschapsmisselijkheid (2015): https://www.cochrane.org/evidence/CD007575_interventions-nausea-and-vomiting-early-pregnancy Systematische review en meta-analyse over acupunctuur bij zwangerschapsmisselijkheid (2024): https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0965229924000670

Stress en ontspanning

Stress is iets waar ik in mijn praktijk dagelijks mee te maken heb. Niet alleen bij mensen die met stressklachten komen, maar ook bij pijn, tinnitus, overgangsklachten of een vruchtbaarheidstraject. Stress is zelden de enige oorzaak, maar speelt vaak wel een rol.

‍

Ook wetenschappelijk is hier veel naar gekeken. Verschillende systematische reviews en meta-analyses laten zien dat acupunctuur kan bijdragen aan minder stress en angst en aan een beter emotioneel welzijn. Tegelijk verschillen de kwaliteit van de onderzoeken en de meetmethoden, waardoor de resultaten voorzichtig geïnterpreteerd moeten worden.

‍

Interessant vind ik het onderzoek naar het autonome zenuwstelsel. Een systematische review en meta-analyse uit 2022 vond aanwijzingen dat acupunctuur de parasympathische activiteit kan verhogen ten opzichte van sham-acupunctuur. Dat past bij het gevoel van ontspanning dat veel mensen tijdens of na een behandeling ervaren. De onderzoekers benadrukken wel dat meer goed opgezet onderzoek nodig is.

‍

Dat sluit aan bij wat ik vaak zie: mensen die tijdens of na een behandeling meer rust ervaren, beter slapen of zich emotioneel stabieler voelen. Dat bewijst niet dat acupunctuur alle stressklachten oplost, maar het past bij de richting die een groeiend deel van de literatuur laat zien. Ik plaats stress daarom in de tweede groep: de signalen zijn positief, de onderbouwing is nog in opbouw.

‍

Belangrijke bronnen Systematische review en meta-analyse over acupunctuur bij emotionele klachten bij infertiliteit (2023): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10606758/ Systematische review en meta-analyse over acupunctuur en hartslagvariabiliteit (HRV) (2022): https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S096522992200108X Harvard Medical School over hoe acupunctuur inwerkt op het zenuwstelsel via de nervus vagus: https://hms.harvard.edu/news/exploring-science-acupuncture

Overgangsklachten

Bij overgangsklachten is de hoeveelheid onderzoek de afgelopen jaren duidelijk toegenomen. Vooral opvliegers, nachtzweten, slaapklachten en kwaliteit van leven zijn veel onderzocht.

‍

Oudere systematische reviews waren vaak terughoudender in hun conclusies. Recentere meta-analyses laten een gunstiger beeld zien: aanwijzingen voor minder opvliegers, een betere nachtrust en een betere kwaliteit van leven. Tegelijk blijft de kwaliteit van de onderliggende onderzoeken wisselend.

‍

Dat laat mooi zien hoe wetenschap zich ontwikkelt. Nieuwe onderzoeken vervangen oudere niet, maar vullen ze aan. Daardoor kan het totaalbeeld in de loop van de tijd veranderen.

‍

Overgangsklachten horen voor mij in de tweede groep. De resultaten zijn overwegend positief, al is de onderbouwing nog niet zo stevig als bij chronische pijn. Wie zich verder wil verdiepen, kan ook mijn uitgebreide artikel lezen over acupunctuur bij overgangsklachten en wat de wetenschap daarover zegt.

‍

Belangrijke bronnen Meta-analyse over acupunctuur bij overgangsklachten en kwaliteit van leven (2014): https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25003620/ Systematische review over traditionele acupunctuur bij overgangsklachten (2018): https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S187638201730241X Uitgebreid overzichtsartikel op Acupuncturist.nl: https://www.acupuncturist.nl/artikelen/acupunctuur-bij-overgangsklachten-wat-zegt-de-wetenschap

Tinnitus

Tinnitus is een aandoening waarbij de literatuur zich nog volop ontwikkelt. De afgelopen jaren zijn meerdere systematische reviews en meta-analyses verschenen. De meeste laten een positief signaal zien: mensen die acupunctuur kregen, rapporteerden gemiddeld minder last van hun tinnitus en een betere kwaliteit van leven.

‍

Ook hier is nuance belangrijk. De kwaliteit van de onderliggende onderzoeken varieert sterk. Veel studies zijn klein, gebruiken verschillende protocollen of meten de resultaten op verschillende manieren. Daardoor is het lastig om definitieve conclusies te trekken.

‍

Er zijn genoeg positieve aanwijzingen om acupunctuur serieus te nemen als aanvullende behandeling, maar nog te weinig om harde claims te maken. Tinnitus staat daarmee op de grens van groep twee en drie: veelbelovend, en tegelijk een gebied waar het onderzoek nog volop loopt.

‍

Belangrijke bronnen Netwerk-meta-analyse over acupunctuur bij tinnitus (2023): https://journals.lww.com/md-journal/fulltext/2023/09290/network_meta_analysis_of_acupuncture_for_tinnitus.94.aspx Overzicht van systematische reviews over acupunctuur bij tinnitus (2022): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9716106/ Uitgebreid overzichtsartikel op Acupuncturist.nl: (interne link naar tinnituspagina — zelf invullen)

Vruchtbaarheid

Vruchtbaarheid is misschien wel een van de meest besproken onderwerpen binnen de acupunctuur. En tegelijk een van de moeilijkste om goed te onderzoeken.

‍

De afgelopen jaren zijn veel systematische reviews, meta-analyses en klinische onderzoeken verschenen naar acupunctuur bij een kinderwens, zowel bij natuurlijke conceptie als tijdens IUI-, IVF- en ICSI-trajecten. De algemene tendens is niet eenduidig, maar wel interessanter dan vaak wordt gedacht. Sommige onderzoeken vinden verbeteringen in bijvoorbeeld klinische zwangerschap, stress, welzijn of eicel- en embryokwaliteit. Andere onderzoeken vinden geen duidelijk verschil met de controlegroep.

‍

Nieuwere onderzoeken kijken niet alleen naar zwangerschap of levendgeboorte, maar ook naar tussenstappen in het IVF-traject. Een systematische review en meta-analyse uit 2026 onderzocht bijvoorbeeld of acupunctuur invloed kan hebben op eicel- en embryokwaliteit bij IVF. De auteurs vonden positieve aanwijzingen, onder andere voor embryokwaliteit en bevruchtingspercentage, met bewijs van matige zekerheid. Tegelijk blijft voorzichtigheid nodig, omdat kwaliteit en opzet van de onderliggende studies verschillen.

‍

Juist bij vruchtbaarheid spelen de uitdagingen van onderzoek een grote rol. Acupunctuur wordt in de praktijk meestal afgestemd op de individuele patiënt, terwijl veel onderzoeken werken met vaste protocollen. Daarnaast verschillen patiëntengroepen, het aantal behandelingen en de uitkomstmaten. Een klinische zwangerschap, levendgeboorte, stressvermindering of embryokwaliteit zijn niet hetzelfde, maar worden in discussies soms op één hoop gegooid.

‍

Dit is daarom een onderwerp waarbij ik extra voorzichtig ben met stellige uitspraken, in positieve én in negatieve zin. Er zijn interessante resultaten, en er zijn nog veel open vragen. Vruchtbaarheid hoort voor mij bij de derde groep: het onderzoek is nog volop in ontwikkeling. Wie zich verder wil verdiepen, kan mijn uitgebreide artikel lezen over acupunctuur, wetenschap en vruchtbaarheid.

‍

Belangrijke bronnen Systematische review en meta-analyse over acupunctuur bij eicel- en embryokwaliteit tijdens IVF (2026): https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2095496426000348 Systematische review en meta-analyse over acupunctuur als aanvullende behandeling bij IVF (2025): https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0020748925001063 Uitgebreid overzichtsartikel op Acupuncturist.nl: https://www.acupuncturist.nl/artikelen/acupunctuur-bij-vruchtbaarheid-wat-zegt-de-wetenschap

Waarom verschillen onderzoekers soms van mening?

Tijdens het verdiepen viel mij iets op. Onderzoekers komen niet altijd tot dezelfde conclusie. Dat betekent niet automatisch dat de één gelijk heeft en de ander ongelijk. Vaak kijken ze vanuit een andere invalshoek naar dezelfde gegevens.

‍

De één legt meer nadruk op de kwaliteit van de afzonderlijke studies. Een ander kijkt vooral naar de totale hoeveelheid onderzoek. Weer een ander vindt dat sham-acupunctuur geen goede placebo is, omdat ook oppervlakkig prikken of aanraken een lichamelijke reactie kan oproepen. Zo kunnen onderzoekers, op basis van grotendeels dezelfde literatuur, tot verschillende conclusies komen.

‍

Ik lees ook wat critici over acupunctuur schrijven. Niet omdat ik behoefte heb aan discussie, maar omdat kritiek helpt om scherper te kijken. Soms wijzen critici terecht op zwakke studies, te grote claims of te stellige conclusies. Dat neem ik serieus. Tegelijk vind ik het te gemakkelijk om al het positieve onderzoek bij voorbaat weg te zetten.

‍

Dat zie je niet alleen bij acupunctuur. Ook binnen de reguliere geneeskunde worden onderzoeken verschillend geïnterpreteerd en veranderen richtlijnen. Dat maakt onderzoek niet waardeloos. Het laat vooral zien dat wetenschap meestal geen simpele ja-of-nee-machine is.

‍

Ik schrijf dit als behandelaar, niet als academicus. Juist daarom ben ik voorzichtig met grote conclusies. Eén positief onderzoek bewijst niet dat acupunctuur altijd werkt. Eén negatief onderzoek bewijst niet dat het geen waarde heeft. Daarom let ik vooral op de grote lijn: wat laten systematische reviews, meta-analyses en goed uitgevoerde klinische onderzoeken samen zien?

Placebo, therapeutische relatie en goede zorg

Een onderwerp dat vrijwel altijd terugkomt, is het placebo-effect. Soms wordt dat woord gebruikt alsof daarmee alles is verklaard: "Oh, dat is allemaal placebo." Zelf kijk ik daar anders naar.

‍

Iedere goede behandelaar, of dat nu een arts, fysiotherapeut, psycholoog of acupuncturist is, probeert een omgeving te creëren waarin herstel zo goed mogelijk wordt ondersteund. Goede uitleg, oprechte aandacht, empathie, vertrouwen en een realistische maar hoopvolle verwachting horen daarbij. Niet om iemand iets wijs te maken, maar omdat dit onderdeel is van goede zorg. Je kunt dit placebo noemen. Zelf noem ik het liever goede zorg.

‍

De vraag is voor mij dan ook niet óf deze factoren een rol spelen. Dat doen ze waarschijnlijk bij vrijwel iedere behandeling, of het nu gaat om een operatie, een medicijn, fysiotherapie of acupunctuur. De interessantere vraag is of daarmee het hele effect verklaard is. Juist daar probeert wetenschappelijk onderzoek meer duidelijkheid over te geven.

‍

Uiteindelijk maakt het mij als behandelaar niet uit of iemand opknapt door de behandeling alleen of door een combinatie van factoren. Mijn verantwoordelijkheid is om zo goed mogelijke zorg te leveren: eerlijk, zorgvuldig en met aandacht voor de mens tegenover mij. Mijn doel is altijd hetzelfde: dat iemand beter de deur uitgaat dan hij of zij binnenkwam. Niet altijd letterlijk na één behandeling, maar wel als richting van het traject.

‍

Dat betekent niet dat ik alles zomaar aanneem. Ik blijf geïnteresseerd in onderzoek, juist omdat ik beter wil begrijpen wat een behandeling doet, waar de grenzen liggen en voor welke klachten acupunctuur wel of minder geschikt lijkt. Goede zorg en wetenschappelijk onderzoek sluiten elkaar voor mij niet uit. Ze helpen me allebei om een betere behandelaar te worden.

Wat weten we nog niet?

Na alles hiervoor wil ik ook benoemen wat we nog níét weten. Juist dat vind ik belangrijk. Wetenschap gaat niet alleen over antwoorden, maar ook over de vragen die nog openstaan.

‍

Voor sommige klachten is de onderbouwing inmiddels sterker dan twintig of dertig jaar geleden. Voor een aantal aandoeningen, zoals chronische pijn, laten reviews en meta-analyses een redelijk consistent positief beeld zien. Tegelijk is het totale bewijs nog niet zo overtuigend dat je kunt zeggen: acupunctuur is nu definitief bewezen voor alle toepassingen. Daarvoor verschillen de onderzoeken nog te veel in kwaliteit, opzet en uitkomst.

‍

Dat zie je ook terug in richtlijnen. In sommige landen wordt acupunctuur voor bepaalde aandoeningen aanbevolen, terwijl andere landen terughoudender zijn. Niet omdat de onderzoeken totaal verschillen, maar omdat dezelfde literatuur soms verschillend wordt gewogen.

‍

Ook de kwaliteit van onderzoek verschilt. Er zijn uitstekend uitgevoerde studies, maar ook onderzoeken met kleine patiëntengroepen of een grotere kans op vertekening. Dat is niet uniek voor acupunctuur, maar het betekent wel dat je voorzichtig moet zijn met grote conclusies.

‍

Daarnaast blijven er methodologische uitdagingen. Hoe maak je een goede placebo voor acupunctuur? Hoe vergelijk je een individuele behandeling met een gestandaardiseerd protocol? En hoe meet je een behandeling die vaak op meerdere dingen tegelijk probeert in te werken, zoals pijn, slaap, stress en kwaliteit van leven?

‍

Daarom voel ik me niet thuis bij stellige uitspraken. Niet bij mensen die zeggen dat acupunctuur overal voor werkt. Maar ook niet bij mensen die zeggen dat het onmogelijk kan werken. Het ontbreken van overtuigend bewijs betekent niet dat iets niet werkt. Maar het betekent ook niet dat we dan maar mogen aannemen dat het wél werkt. Tussen die twee uitersten probeer ik mijn weg te vinden.

Dus, werkt acupunctuur?

Als je mij na dit artikel vraagt of acupunctuur bewezen werkt, dan is mijn eerlijke antwoord: zo eenvoudig is die vraag niet.

‍

Voor sommige klachten is de onderbouwing sterker dan voor andere. Voor een aantal aandoeningen zijn er goede aanwijzingen dat acupunctuur kan helpen. Voor andere is het bewijs nog beperkt of spreken onderzoeken elkaar tegen. Dat is minder zwart-wit dan vaak wordt voorgesteld, door voorstanders en critici.

‍

Dit artikel liet mij opnieuw zien dat wetenschap en praktijk elkaar niet hoeven uit te sluiten. Mijn ervaring in de behandelkamer is geen wetenschappelijk bewijs. En wetenschappelijk onderzoek is niet het enige wat bepaalt hoe een individuele patiënt een behandeling ervaart. Voor mij vullen die twee elkaar aan.

‍

Misschien kunnen we vandaag nog niet met volledige zekerheid zeggen dat acupunctuur werkt voor alles waarvoor het wordt ingezet. Maar voor een aantal klachten kunnen we wel voorzichtig zeggen dat acupunctuur mensen kan helpen. Misschien is dat uiteindelijk ook de betere vraag. Niet alleen: werkt acupunctuur? Maar ook: helpt acupunctuur?

‍

Dat is waar het in mijn praktijk om draait. Niet het winnen van een discussie, maar het zo goed mogelijk helpen van de persoon die tegenover mij zit. Eerlijk, zorgvuldig en met respect voor zowel de wetenschap als de mens.

Over de auteur

Gilles Stoop werkt sinds 1998 als acupuncturist. Samen met zijn vrouw Yuhsin Chung en een team behandelt hij mensen in de praktijken in Utrecht en Rotterdam. De praktijk richt zich onder andere op stress, burn-out, tinnitus, vruchtbaarheid, hormonale klachten, overgangsklachten en pijn.

‍

Hij schrijft op Acupuncturist.nl over acupunctuur, praktijkervaring en wetenschappelijk onderzoek, met als doel patiënten helder en eerlijk te informeren. Meer over Gilles, Yuhsin en de praktijk vind je op Acupuncturist.nl.

‍

De bronnen bij dit artikel staan telkens onder de betreffende klacht, zodat je ze kunt bekijken bij het onderwerp waar ze over gaan.

Veelgestelde vragen

Is acupunctuur wetenschappelijk bewezen? Dat hangt af van de klacht. Voor sommige aandoeningen, zoals chronische pijn, is de onderbouwing redelijk sterk. Voor andere is het bewijs nog beperkt of gemengd. "Bewezen" is bij vrijwel elke behandeling geen alles-of-niets, maar een kwestie van hoe sterk het bewijs is per klacht.

‍

Werkt acupunctuur of is het placebo? Bij goed onderzoek blijft er meestal een klein effect over bovenop placebo. Tegelijk spelen aandacht, uitleg en vertrouwen bij elke behandeling een rol, ook bij reguliere zorg. Voor mij is dat geen tegenstelling, maar onderdeel van goede zorg.

‍

Voor welke klachten is het bewijs het sterkst? Chronische pijn, migraine en misselijkheid zijn het best onderzocht. Bij stress, overgangsklachten, tinnitus en vruchtbaarheid zijn de resultaten wisselend tot veelbelovend, maar nog niet zo stevig onderbouwd.

‍

Waarom is onderzoek naar acupunctuur zo lastig? Een acupunctuurbehandeling wordt afgestemd op de persoon, terwijl onderzoek juist iedereen dezelfde behandeling wil geven. Ook is een echte placebo moeilijk te maken, en weet de behandelaar bijna altijd wat hij doet. Dat maakt zuivere vergelijking ingewikkeld.

‍

Vervangt acupunctuur reguliere zorg? Nee. Acupunctuur kan reguliere zorg ondersteunen, maar vervangt die niet. Bij ernstige of acute klachten is de huisarts of specialist altijd het eerste aanspreekpunt.

‍